Yeni Akvaryumda Bakteri Koloni Oluşum Süreci

Boş bir akvaryumda aslında ne olmuyor?

İlk akvaryumumu kurduğum gün suyu doldurdum, filtreyi çalıştırdım, ısıtıcıyı ayarladım ve ertesi sabah dükkâna gidip altı tane sardunya balığı aldım. Bir hafta sonra dördü ölmüştü. O zamanlar suçu balıklarda, dükkânda, hatta musluk suyunda aradım. Halbuki eksik olan tek şey gözle görünmeyen bakterilerdi.

Akvaryumda balıklar dışkı ve solungaç yoluyla sürekli amonyak üretir. Artan yem ve ölen bitki yaprakları da aynı kapıya çıkar. Amonyak balıklar için son derece zehirlidir; düşük konsantrasyonlarda bile solungaç dokusunu tahrip eder, iştahı keser, balığı köşede kıpırtısız bırakır. Doğada bu maddeyi iki grup bakteri devralır: birinci grup amonyağı nitrite, ikinci grup nitriti nitrata çevirir. Nitrat, ilk ikisine kıyasla çok daha zararsızdır ve su değişimiyle ya da bitkiler tarafından uzaklaştırılır. İşte bu zincire akvaryum nitrogen döngüsü diyoruz.

Sorun şu: bu bakteriler suda değil, yüzeylerde yaşar. Filtre süngerinde, biyolojik malzemede, çakılda, dekorda. Yeni kurulan bir tankta bu koloniler henüz yoktur ve oluşmaları zaman ister. Sıcaklığa ve besin miktarına bağlı olarak genellikle üç ila altı hafta. Bu döneme "cycling", yani döngünün kurulması diyoruz ve balığı bu sürede nasıl yönettiğiniz, ilk aylarınızın kâbus mu keyif mi olacağını belirliyor.

Döngüyü kurmanın yolları ve dürüst karşılaştırma

Yıllar içinde dört yöntemi de denedim. Hepsi işe yarıyor, ama maliyet, süre ve balığa verdiği stres bakımından ciddi farklar var.

Balıksız döngüde tanka kontrollü şekilde amonyak kaynağı veriyorsunuz, bakteriler beslenip çoğalıyor, siz de günlük ölçümle grafiği izliyorsunuz. Amonyak yükselir, sonra düşerken nitrit yükselir, en sonunda nitrit de sıfırlanır ve elinizde sadece nitrat kalır. O gün döngü tamamlanmıştır. Bu yöntemin en güzel tarafı: hiçbir canlı acı çekmez ve siz süreç boyunca su kimyasını gerçekten öğrenirsiniz. Su kalitesi parametreleri rehberimizde anlattığım amonyak–nitrit–nitrat üçlüsünü ilk defa burada elle tutar hale geliyorsunuz.

Aşılama yöntemi bugün benim standart tercihim. Yeni bir tank kurarken çalışan tankımın filtresinden bir parça sünger alıp yeni filtreye sıkıştırıyorum. Bakteri kolonisi hazır geldiği için süreç günlerle ölçülüyor. Tek riski hastalık ve istenmeyen salyangoz taşıma ihtimali; bu yüzden kaynağın sağlıklı olduğundan emin olmak gerekiyor.

Şişe bakterilerine gelince: bir kısmı gerçekten çalışıyor, bir kısmı raflarda beklerken ölmüş bakteri çorbası. Soğuk zincirde tutulmuş, tarihi yeni ürünlerle daha iyi sonuç aldım. Ama şişeyi döküp aynı gün on balık atmak, hâlâ felaket demek. Takviye süreci hızlandırır, atlatmaz.

Yeni tankta bulanıklık görmek normaldir; bakteri patlaması suyu bir–iki gün süt gibi yapabilir. Panikleyip filtreyi söküp yıkamak, tam da oluşmaya başlayan koloniyi çöpe atmaktır.

Balığı bu dönemde nasıl korurum?

Zorunlu olarak balıklı döngüye girdiğiniz bir durum varsa (mesela hediye gelen bir tank), stresi azaltmak için uyguladığım sıra şu:

1. Stoku minimumda tut. 60 litreye iki üç küçük, dayanıklı balık. Yoğunluk arttıkça amonyak yükü katlanıyor.
2. Yemi yarıya indir. Balık iki gün aç kalmaktan ölmez, amonyaktan ölür. Yem çeşitleri ve porsiyon konusunda yazdıklarımız burada birebir geçerli.
3. Her gün test et. Amonyak veya nitrit fark edilir seviyeye çıktığında %25–30 su değişimi yap. Damlatmalı test kiti şeritlerden çok daha güvenilir.
4. Havalandırmayı artır. Yüksek oksijen hem balığı hem bakteriyi rahatlatır; nitrifikasyon oksijen tüketen bir süreçtir.
5. Filtreye dokunma. İlk iki ay süngeri yıkama, malzemeyi değiştirme. Zorunlu kalırsan sadece akvaryum suyunda çalkala, asla musluk suyunda değil; klor koloniyi öldürür.
6. Sıcaklığı sabit tut. 25–27 °C bandı bakteri çoğalması için ideal,